Luật tính điểm đòn đá và đòn gối trong Muay Thái không hề đơn giản như quyền Anh, nó là một nghệ thuật mà trọng tài phải đọc được cả trận đấu chứ không chỉ đếm số đòn trúng đích. Rất nhiều anh em xem Muay Thái, đặc biệt là các trận đấu ở sân vận động Lumpinee hay Rajadamnern, thường thắc mắc tại sao võ sĩ của mình ra đòn nhiều hơn mà vẫn thua điểm. Vấn đề không nằm ở số lượng, mà là ở “chất lượng” và “tác động” của từng đòn te (đá) và khao (gối), cũng như khả năng kiểm soát đối thủ trong clinch.
Nguyên tắc cốt lõi của việc chấm điểm trong Muay Thái
Hiểu được triết lý đằng sau cách cho điểm sẽ giúp bạn xem một trận đấu Muay Thái ở một tầm cao khác hẳn. Nó không phải là môn thể thao tính điểm khô khan, nó là câu chuyện về sự áp đảo.
“Impact” – Tác động là vua
Đây là yếu tố quan trọng nhất. Một cú đá trúng đích phải làm đối thủ mất thăng bằng, khựng lại, hoặc lộ rõ vẻ đau đớn. Một cú đá trúng tay đỡ nhưng vẫn khiến cả người đối thủ xoay đi thì vẫn được tính là có tác động lớn. Ngược lại, 10 cú low kick (đá thấp) chỉ làm đỏ chân đối thủ nhưng không khiến họ nao núng thì có khi giá trị không bằng một cú mid kick (đá vào sườn) uy lực.
Sự kiểm soát và thăng bằng
Muay Thái cực kỳ coi trọng tư thế và sự thăng bằng. Khi bạn ra một đòn đá, bạn không được mất thăng bằng. Nếu bạn đá trúng nhưng sau đó lại loạng choạng, điểm số sẽ không cao, thậm chí có thể bị trừ. Ngược lại, nếu bạn đỡ được đòn đá của đối thủ và khiến họ ngã, đó là một pha ghi điểm cực lớn về mặt kiểm soát.
Đòn sạch và hiệu quả (Clean & Effective Strikes)
Trọng tài tìm kiếm những đòn đánh trúng mục tiêu một cách rõ ràng và gây ra hiệu quả tức thì. Một cú đá vào phần thân (mid kick) khiến đối thủ phải gập người thở dốc được đánh giá cao hơn nhiều một cú đá sượt qua đầu. “Sạch” ở đây có nghĩa là đòn đánh không bị chặn hoặc làm giảm lực một cách đáng kể.
Phân tích điểm số của các đòn đá (Te)
Không phải cứ đá là có điểm. Vị trí, thời điểm và tác động của đòn đá quyết định tất cả. Nhiều người mới xem sẽ không hiểu tại sao những cú đá phá trụ (low kick) dồn dập lại không giúp võ sĩ chiến thắng.
Mid kick (Te Lam Tua) – Đòn kiếm tiền
Đây là đòn đá ghi điểm cao nhất và hiệu quả nhất trong Muay Thái. Một cú đá tống thẳng vào mạng sườn hoặc bụng có thể kết thúc trận đấu. Trọng tài đặc biệt chú ý đến những đòn này. Khi một võ sĩ liên tục thực hiện thành công các cú mid kick khiến đối thủ phải ôm bụng hoặc lùi lại, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy anh ta đang thắng hiệp đấu đó.
Head kick (Te Kaan Ko) – Được ăn cả, ngã về không
Đá vào đầu hoặc cổ chắc chắn là đòn có khả năng knock-out cao nhất, và nếu trúng đích, nó sẽ được chấm điểm rất cao. Tuy nhiên, nó cũng rất rủi ro. Thực hiện một cú head kick thường để lộ sơ hở và dễ mất thăng bằng. Vì vậy, nó ít xuất hiện hơn nhưng khi đã ra là chất lượng.
Leg kick (Te Kha) – Vũ khí chiến thuật, không phải đòn ghi điểm chính
Đây là điểm nhiều anh em hay nhầm lẫn nhất. Leg kick trong Muay Thái chuyên nghiệp ở Thái Lan chủ yếu mang tính chiến thuật: làm chậm đối thủ, phá trụ, mở đường cho các đòn khác. Nó có ghi điểm, nhưng rất thấp trừ khi nó thực sự làm đối thủ què quặt, đi khập khiễng hoặc ngã xuống. Bạn có thể đá 50 cú leg kick trong một trận nhưng vẫn thua nếu đối thủ chỉ cần 10 cú mid kick chất lượng.
Teep (Đạp thẳng) – Nghệ thuật giữ khoảng cách và phá nhịp
Teep không chỉ là một đòn tấn công mà còn là phòng thủ. Một cú teep mạnh vào bụng khiến đối thủ bay ra sau là một pha ghi điểm cực kỳ rõ ràng về mặt kiểm soát và áp đảo. Nó cho thấy bạn mạnh hơn, làm chủ được sàn đấu. Một cú teep tốt có giá trị hơn nhiều cú đấm không trọng lượng.
“Đọc vị” điểm số của các đòn gối (Khao)
Đòn gối đặc biệt phát huy tác dụng trong cự ly gần, nhất là trong clinch. Đây là lúc thể lực và sự khôn ngoan lên tiếng.
Gối trong Clinch – Cuộc chiến của những kẻ lì đòn
Đây là nơi trận đấu được định đoạt. Khi hai võ sĩ ghì nhau (clinch), trọng tài sẽ xem ai là người chủ động ra đòn gối hiệu quả hơn. Một cú lên gối trúng sườn, khiến đối phương phải cong người lại, là một đòn ghi điểm chất lượng. Ngược lại, nếu bạn chỉ ôm và lên gối vào không khí, bạn đang thua về mặt kiểm soát.
Gối bay (Khao Loi) – Khoảnh khắc của highlight
Giống như head kick, gối bay là một đòn đẹp mắt, rủi ro cao và có khả năng kết thúc trận đấu. Nếu thực hiện thành công, điểm số là tuyệt đối. Tuy nhiên, thất bại có thể khiến bạn mất thăng bằng và trả giá đắt. Cá nhân tôi thấy đây là đòn chỉ dành cho những võ sĩ thực sự tự tin và có cảm giác thời điểm tốt.
Gối thẳng (Khao Trong) – Kẻ hủy diệt tầm gần
Khi đối thủ lao vào, một cú gối thẳng đón đầu vào bụng hoặc ức là một vũ khí cực kỳ lợi hại. Nó không hoa mỹ nhưng hiệu quả thì miễn bàn. Đòn này cho thấy khả năng đọc tình huống và phản công của võ sĩ.
Những lầm tưởng phổ biến khi xem điểm Muay Thái
Rất nhiều người xem, kể cả những người đã tập luyện, vẫn có những quan niệm sai lầm về luật chấm điểm, chủ yếu là do ảnh hưởng từ Kickboxing hoặc MMA.
Số lượng hơn chất lượng? Sai lầm!
Như đã nói, Muay Thái không phải cuộc thi xem ai bận rộn hơn. Một võ sĩ có thể ra ít đòn hơn nhưng mỗi đòn đều uy lực, làm đối thủ chao đảo, thì anh ta vẫn sẽ thắng. Đừng bao giờ đếm số lượng đòn đánh. Hãy nhìn vào tác động của chúng.
Đỡ được đòn đá là không mất điểm? Chưa chắc
Nếu đối thủ đá và bạn giơ tay/chân lên đỡ, nhưng lực đá mạnh đến mức đẩy bạn lùi lại hoặc làm bạn mất thăng bằng, đối thủ vẫn ghi điểm. Việc đỡ đòn chỉ hiệu quả khi bạn hóa giải hoàn toàn lực của nó hoặc bắt được chân đối thủ để phản công.
Võ sĩ chảy máu nhiều hơn sẽ thua? Không phải lúc nào cũng vậy
Một vết rách do cùi chỏ có thể gây chảy máu rất nhiều nhưng không ảnh hưởng đến khả năng thi đấu. Trọng tài sẽ chỉ dừng trận đấu nếu vết thương quá nguy hiểm (ví dụ ở mắt). Nếu võ sĩ bị chảy máu nhưng vẫn tấn công áp đảo, anh ta vẫn có thể thắng điểm.
Áp dụng vào việc phân tích và dự đoán trận đấu
Hiểu rõ luật chơi giúp bạn có cái nhìn sắc bén hơn khi xem và thậm chí là tham gia vào các kèo cược.
Ai là người “đi tới”?
Trong Muay Thái, sự chủ động và phong thái tự tin (aggression) được đánh giá cao. Võ sĩ luôn tiến về phía trước, kiểm soát trung tâm sàn đấu thường có lợi thế trong mắt trọng tài, miễn là các đòn đánh của họ hiệu quả.
Chú ý đến các hiệp 3, 4, 5
Theo truyền thống ở Thái Lan, hai hiệp đầu thường mang tính thăm dò, nhịp độ chậm. Cuộc chiến thực sự bắt đầu từ hiệp 3 và 4. Đây là hai hiệp quan trọng nhất để ghi điểm. Hiệp 5 thường là để võ sĩ đang thắng điểm bảo toàn lợi thế, hoặc võ sĩ đang thua dốc toàn lực tìm knock-out.
Nhìn vào phản ứng của góc đài và khán giả
Đôi khi, phản ứng của các huấn luyện viên và tiếng hò reo của khán giả (đặc biệt là dân cá cược tại sân) cũng là một chỉ báo tốt cho thấy ai đang chiếm ưu thế. Họ là những người hiểu rõ luật chơi nhất.
Kết luận
Luật tính điểm đòn đá và đòn gối trong Muay Thái là sự kết hợp giữa sức mạnh, kỹ thuật và khả năng kiểm soát đối thủ. Để thực sự hiểu một trận đấu, đừng chỉ đếm những cú đấm hay những cú đá trúng đích. Hãy quan sát tác động của chúng: ai làm đối thủ mất thăng bằng, ai kiểm soát được thế trận clinch, và ai thể hiện được sự áp đảo rõ rệt. Khi bạn bắt đầu nhìn vào những chi tiết đó, vẻ đẹp chiến thuật của Muay Thái sẽ hiện ra, và bạn sẽ không còn phải bực tức vì những quyết định “khó hiểu” của trọng tài nữa.