Các đòn đánh hợp lệ trong Muay Thái không chỉ đơn giản là những cú đấm và đá mà anh em thường thấy. Nó là một hệ thống chiến đấu tàn khốc được gọi là “Nghệ thuật Bát Chi” (Art of Eight Limbs), nơi mỗi bộ phận trên cơ thể võ sĩ đều có thể trở thành vũ khí. Hiểu rõ đâu là đòn đánh được phép, đâu là vùng xám sẽ quyết định bạn là một Nak Muay thực thụ hay chỉ là một người tập võ thông thường trên sàn đấu. Sự khác biệt nằm ở cách bạn sử dụng cú chỏ, gối và kỹ thuật clinch để kiểm soát trận đấu.
“Nghệ thuật Bát Chi” – Nền tảng của mọi đòn đánh
Muay Thái khác biệt hoàn toàn với Boxing hay Karate. Nếu Boxing có 2 “vũ khí” là tay, Karate hay Taekwondo chủ yếu dùng chân, thì Muay Thái tận dụng tới 8 điểm tiếp xúc.
“Bát Chi” chính xác là gì?
“Bát Chi” hay “Art of Eight Limbs” là thuật ngữ để chỉ 8 vũ khí mà một võ sĩ Muay Thái (Nak Muay) được phép sử dụng trong thi đấu. Cụ thể bao gồm:
- 2 nắm đấm (Mat): Tương tự Boxing.
- 2 cùi chỏ (Sok): Vũ khí cực kỳ nguy hiểm ở cự ly gần.
- 2 đầu gối (Khao): Sát thủ trong kỹ thuật ôm ghì (clinch).
- 2 ống chân/bàn chân (Te): Dùng cho các đòn đá uy lực.
Tại sao sự kết hợp này lại tàn khốc?
Sức mạnh của Muay Thái không nằm ở một đòn đánh đơn lẻ, mà ở khả năng chuyển đổi mượt mà giữa 8 vũ khí này. Một cú đấm thẳng có thể chỉ để mở đường cho một cú đá tầm cao. Một cú đá bị bắt lại có thể chuyển thành một đòn chỏ bất ngờ. Chính sự đa dạng và khó lường này làm nên thương hiệu của môn võ này.
Vai trò của từng “vũ khí” trên võ đài
Mỗi vũ khí có một vai trò riêng. Đấm để thiết lập khoảng cách và làm đối thủ mất tập trung. Đá để tấn công từ xa và bào mòn thể lực. Chỏ và gối là để kết liễu trận đấu khi áp sát. Một võ sĩ giỏi là người biết khi nào nên dùng “búa” (đá, đấm) và khi nào nên dùng “dao” (chỏ, gối).
Đòn Tay (Mat) – Tưởng cũ mà không cũ
Nhiều người lầm tưởng Muay Thái không mạnh về đòn tay. Đây là một sai lầm chết người. Các đòn tay trong Muay có thể không hoa mỹ như Boxing, nhưng cực kỳ hiệu quả và là nền tảng cho mọi combo.
Jab (Mat Trong) – Không chỉ để dò đường
Cú đấm thẳng tay trước (Jab) trong Muay không chỉ để đo khoảng cách. Nó là công cụ để phá vỡ nhịp điệu của đối thủ, che mắt họ để tung ra một cú đá cao (head kick) hoặc một đòn gối bất ngờ. Rất nhiều võ sĩ huyền thoại như Saenchai sử dụng Jab một cách cực kỳ thông minh để điều khiển trận đấu.
Cross (Mat Trong) – Cú đấm uy lực nhất
Đấm thẳng tay sau (Cross) là cú đấm mạnh nhất. Nó tận dụng lực xoay hông và vai, tạo ra một lực sát thương khủng khiếp. Một cú Cross chính xác có thể knock-out bất kỳ ai. Tuy nhiên, nó cũng để lộ nhiều sơ hở hơn Jab, nên thường được tung ra sau một đòn mồi.
Hook (Mat Wiang San) và Uppercut (Mat Soi Dao)
Đấm vòng (Hook) và đấm móc (Uppercut) là vũ khí cực mạnh ở cự ly trung bình và gần. Đặc biệt khi đối thủ cúi thấp để tránh đòn hoặc trong các tình huống clinch, một cú Uppercut chuẩn xác vào cằm có thể kết thúc trận đấu ngay lập tức.
Đòn Chân (Te) – Thương hiệu của Muay Thái
Nhắc đến Muay Thái là nhắc đến những cú đá bằng ống chân đầy uy lực. Cách ra đòn và mục tiêu của đòn đá Muay khác biệt rất nhiều so với các môn võ khác.
Roundhouse Kick (Te Tat) – Đòn đá “quốc dân”
Đây là đòn đá đặc trưng nhất. Không giống Karate đá bằng mu bàn chân, Muay Thái sử dụng toàn bộ ống chân để tấn công. Lực của nó như một cây gậy bóng chày quật vào mục tiêu.
- Low Kick (Te Kha): Đá vào bắp đùi đối thủ, làm tê liệt khả năng di chuyển.
- Mid Kick (Te Lam Tua): Đá vào mạng sườn hoặc tay, gây đau đớn và gãy xương.
- High Kick (Te Kan Ko): Đá vào cổ hoặc đầu, một đòn knock-out kinh điển.
Teep (Thip) – Cú đạp thẳng phá nhịp
Teep giống như cú Jab của chân. Nó không nhằm gây sát thương lớn mà để giữ khoảng cách, đẩy lùi đối thủ đang tấn công, và làm họ mất thăng bằng. Một cú Teep trúng bụng có thể khiến đối thủ “tức thở” và mất hết nhuệ khí.
Các biến thể hợp lệ khác
Ngoài ra còn có các đòn đá ít phổ biến hơn nhưng hoàn toàn hợp lệ như Te Chiang (đá xéo) hay thậm chí là Te Kot (đá chẻ từ trên xuống, còn gọi là Axe Kick) dù hiếm thấy trong thi đấu chuyên nghiệp đỉnh cao.
Đòn Chỏ (Sok) – “Dao găm” trong cự ly gần
Đây là vũ khí khiến Muay Thái trở nên khác biệt và nguy hiểm tột độ. Các đòn chỏ có khả năng gây rách da, chảy máu cực kỳ cao, dễ dàng khiến bác sĩ phải dừng trận đấu.
Sok Ti (Chỏ ngang) và Sok Tat (Chỏ chéo)
Đây là hai đòn chỏ cơ bản và hiệu quả nhất. Chúng được tung ra theo một vòng cung ngang hoặc chéo, nhắm vào các vùng như lông mày, thái dương, hoặc gò má. Chỉ một cú đánh chính xác cũng đủ để tạo ra một vết rách sâu.
Sok Ngat (Chỏ lật) và Sok Phung (Chỏ đâm)
Sok Ngat là một đòn chỏ lật từ dưới lên, cực kỳ bất ngờ và hiệu quả để phá vỡ thế phòng thủ của đối thủ. Sok Phung là một cú chỏ đâm thẳng, thường dùng khi đối thủ lao vào.
Tại sao chỏ là “đặc sản”?
Cá nhân tôi cho rằng, đòn chỏ chính là thứ định danh Muay Thái. Nhiều giải đấu Kickboxing trên thế giới cấm đòn này vì tính sát thương quá cao của nó. Bỏ đi đòn chỏ, Muay Thái mất đi một nửa sự nguy hiểm và bản sắc của mình. Đó là lý do các giải đấu như ONE Championship hay tại các sân vận động Lumpinee, Rajadamnern luôn cho phép sử dụng chỏ.
Đòn Gối (Khao) – Sát thủ trong thế Clinch
Nếu chỏ là dao găm, thì gối chính là cây búa tạ trong tầm gần. Sức mạnh của đòn gối được phát huy tối đa khi kết hợp với kỹ thuật ôm ghì, khóa cổ (Clinch).
Khao Trong (Gối thẳng)
Là đòn gối cơ bản nhất, đâm thẳng vào bụng hoặc ức của đối thủ. Đòn này có tác dụng bào mòn thể lực cực nhanh, khiến đối thủ không thể thở và mất sức.
Khao Chiang (Gối chéo)
Thay vì đâm thẳng, Khao Chiang đi theo một đường vòng cung, nhắm vào mạng sườn hoặc hông. Cú gối này có thể gây gãy xương sườn nếu được thực hiện với toàn bộ sức mạnh.
Khao Loi (Gối bay) – Đòn kết liễu đẹp mắt
Một đòn tấn công đẹp mắt nhưng cũng đầy rủi ro. Võ sĩ sẽ bay lên và tung một cú gối thẳng vào mặt hoặc cằm đối thủ. Nếu thành công, gần như chắc chắn đó là một pha knock-out để đời.
Mối liên kết chết người giữa Gối và Clinch
Clinch không phải là ôm vật. Đó là kỹ thuật dùng tay để kiểm soát đầu và vai của đối phương. Khi đã khóa chặt được đối thủ trong thế clinch, bạn có thể liên tục tung ra những đòn gối uy lực vào thân và đầu họ mà họ rất khó chống đỡ. Đây là một “địa ngục” với những ai không rành về Muay Thái.
Vùng xám và những đòn cấm tuyệt đối
Không phải cứ dùng 8 vũ khí là được. Luật thi đấu Muay Thái, dù ở Thái Lan hay quốc tế, đều có những quy định rất rõ ràng về các đòn cấm để bảo vệ võ sĩ.
Các mục tiêu bị cấm tuyệt đối
- Đánh vào gáy hoặc sau đầu: Cực kỳ nguy hiểm, có thể gây tổn thương cột sống.
- Tấn công vào hạ bộ (háng): Luôn luôn là một đòn phạm luật.
- Chọc vào mắt, cắn hoặc húc đầu: Những hành vi phi thể thao và bị cấm hoàn toàn.
Các đòn vật và quật ngã
Đây là một vùng khá “xám”. Bạn được phép dùng các đòn quét chân (sweep) để làm đối thủ mất thăng bằng và ngã. Tuy nhiên, các đòn quật ngã mang tính chất của Judo hay Vật (ví dụ như bốc đối thủ lên và quật xuống) đều bị cấm. Theo kinh nghiệm của tôi, trọng tài sẽ xem xét liệu bạn đang “quét” hay đang “vật”.
Tấn công khi đối thủ đã ngã
Một khi một phần cơ thể của đối thủ (trừ bàn chân) chạm sàn, họ được xem là đã ngã. Mọi hành vi tấn công sau thời điểm đó đều là phạm luật và sẽ bị trừ điểm nặng, thậm chí là xử thua ngay lập tức.
Kết luận
Hiểu rõ các đòn đánh hợp lệ trong Muay Thái là bước đầu tiên để cảm nhận được sự tinh túy của môn võ này. Nó không phải là một cuộc ẩu đả vô tội vạ, mà là một cuộc đấu trí và kỹ năng, nơi mỗi đòn đấm, đá, chỏ, gối đều có mục đích rõ ràng. Đối với những anh em đang tập luyện, lời khuyên của tôi là đừng chỉ tập trung vào một kỹ năng. Một võ sĩ chỉ biết đá thì không phải Nak Muay, một võ sĩ chỉ biết đấm cũng vậy. Hãy làm chủ cả 8 vũ khí, đó mới là con đường đúng đắn để chinh phục sàn đấu.